Zeventig dagen hadden de balsemers nodig om van een dode koning een mummie te maken, en Luxor is de enige stad waar de hele volgorde nog op de grond afleesbaar is. Het natron en het linnen zijn verdwenen, maar de instrumenten bleven bewaard op de ene oever van de rivier, de mannen die de tombes uithieuwen en beschilderden lieten hun eigen grafkamers achter op de andere oever, en de priesters die later hun koningen weer opgroeven en in een klopschacht verstopten, deden dat binnen zicht van de veerpont. Loop je deze plekken af in de volgorde waarin het werk werkelijk gebeurde, in plaats van de volgorde van de touringcars, dan vertellen ze één doorlopend verhaal.
Begin bij het gereedschap, niet bij de tombes
Het Mummificatiemuseum ligt aan de Corniche op de oostelijke oever, en het is de juiste eerste stop, niet een optionele. Het is het enige museum ter wereld dat rond het balsemingsproces zelf is gebouwd, dus je ziet de instrumenten en de canopen voordat je de tombes ziet waar die kruiken naartoe werden gedragen, en de rest van de route is daardoor niet langer louter decoratief. Entree is EGP 220 voor volwassenen, EGP 110 voor studenten (ongeveer US$ 4,50), zonder reservering en zonder enige vorm van deurbeleid.
Twee praktische waarschuwingen. De openingstijden zijn opgesplitst, 09.00 tot 14.00 uur en dan weer 17.00 tot 21.00 uur, en dat gat in de middag verrast mensen die denken dat een museum de hele dag open blijft. De entreegang is bovendien een smalle rij van tien panelen die flink vastloopt, dus gidsen met groepen van twintig of meer splitsen ze in tweeën en sturen de helft eerst rond. Ben je met z'n tweeën, dan is de avondsessie rustiger en comfortabeler dan wat dan ook vóór de lunch.
Tien minuten verderop langs dezelfde Corniche ligt het Luxor Museum als tegenwicht: veel beter verlicht en veel strenger geredigeerd dan de grotere nationale collecties, met ruimte om te circuleren zelfs wanneer er twee touringcars tegelijk aankomen. Wat je hier komt zien is de koninklijke mummiekamer, bewust klein en bewust donker, waar groepen met een paar tegelijk doorheen gaan. Twee stichtende farao's liggen daar, de koning die de 18e dynastie stichtte en Ramesses I, die de 19e stichtte en pas in 2003 terugkeerde na een eeuw in een kermiscollectie aan de andere kant van de Atlantische Oceaan. EGP 400 voor volwassenen, ongeveer US$ 8. Twee koningen in rust zien voordat je de rivier oversteekt, verandert hoe je de tombes leest. Je weet dan al wat er eigenlijk in had moeten belanden.
Het dorp dat de tombes uithieuw en zijn eigen doden begroef
Steek over naar de westelijke oever en ga naar Deir el-Medina, het ommuurde ambachtsliedendorp onderaan de heuvel aan de zuidkant van de necropolis. Dit waren de mannen die de koninklijke tombes uithieuwen, bepleisterden en beschilderden, betaald in graan, georganiseerd in ploegen, en zo geletterd dat we hun ziekmeldingen en hun stakingsverslag nog hebben. Ze begroeven hun eigen doden met dezelfde riten die ze voor farao's uitvoerden, op een schaal die je in één middag echt kunt bevatten, en daarom is dit het nuttigste uur van de hele route.
De kamer van Sennedjem is de best bewaarde beschilderde grafkamer van Luxor. De kleur is intact, het plafond is intact, en de scènes zijn het standaard funeraire programma zoals uitgevoerd door mensen die dat beroepsmatig schilderden. Het addertje zit in de toegang: de kamers zijn piepklein en te bereiken via steile schachten, dus je daalt per twee af en wacht op je beurt. Een busgroep werkt hier alleen als de gids strikt splitst. Kaartjes zijn EGP 220 voor volwassenen, EGP 110 voor studenten (ongeveer US$ 4,50), en je koopt ze bij het kantoor van de West Bank Antiquities Inspectorate, niet bij het hek. Dat detail is belangrijk. Zonder kaartje opdagen kost je een retourtje.
Waar het ritueel zelf is geschilderd
De Graven van de Edelen bij Sheikh Abd el-Qurna, op de heuvelhelling boven de dodentempels, worden per cluster verkocht, één kaartje per twee tombes, EGP 120 tot 150 (US$ 2,50 tot 3), opnieuw gekocht bij het centrale kantoor op de westelijke oever. Van de ongeveer vierhonderd tombes zijn er op elk moment zo'n twintig open en de lijst verschuift met het restauratieprogramma, dus vraag het ter plaatse in plaats van met een vaste lijst aan te komen.
Is er één open, kies dan die van Rekhmire. Zijn muur draagt de duidelijkste voorstelling die er bestaat van de Opening van de Mond, het ritueel dat de voltooide mummie zijn zintuigen teruggaf, uitgevoerd bij de tombe-ingang met een dissel. Het is de enige ceremonie die verklaart waarom al deze machinerie bestond. Het is geschilderd in plaats van gebeiteld, dus de kleur overleeft op een manier die reliëf zelden doet. De kapellen zelf zijn smal en ongeventileerd; gidsen laten er zes tot tien mensen tegelijk door en de rest wacht buiten in de zon. Neem water mee en verwacht te zweten.
Een kort ritje noordwaarts, aan de voet van de heuvel het dichtst bij de landbouwgrond, krijg je bij Dra Abu el-Naga de twee kleine tombes van Roy (TT255) en Shuroy (TT13) voor ongeveer EGP 100 tot 150 (US$ 2 tot 3). Die van Roy is voor dat geld de duidelijkste begrafenisstoet op de westelijke oever: de kist op zijn slede, de rouwenden, de priester bij de tombe-ingang. Elke tombe is amper een kamer, dus ga met maximaal vijf tegelijk naar binnen; je vindt er zelden meer dan een handvol andere bezoekers, wat dit de beste prijs-kwaliteitstop van de route maakt voor stellen. Ook geologisch is het belangrijk. Dit is de heuvel waarin de koningen van de 17e dynastie werden begraven, en het verhaal van de priesters die koninklijke tombes leeghaalden en hun bewoners verplaatsten, begint hier onder je voeten.
De klif boven Deir el-Bahari
De Tempel van Hatshepsut bij Deir el-Bahari, in de baai van kliffen aan het hoofd van de necropolis, is waar de route haar plot krijgt. Ga op het bovenste terras staan en kijk zuidwaarts naar de rotswand. In 1881 gaf een enkele schacht daarboven meer dan vijftig koninklijke mummies prijs, koningen opgestapeld in een gat omdat de Amun-priesters, geconfronteerd met een necropolis die ze niet langer konden bewaken, hen uit hun eigen tombes haalden en samen verstopten. Alles wat je daarna in de koninklijke valleien ziet, is een tombe die de priesters al hadden leeggemaakt.
Wees één ding duidelijk voordat een sjacheraar je te pakken krijgt: DB320, de schuilplaatschacht zelf, is niet te betreden. Wie je aanbiedt je daarheen te brengen, verkoopt je niets. De tempel verwerkt routinematig zeer grote groepen, met een tuf-tuf van de parkeerplaats naar de hellingbaan, en restauratiestellingen staan er het hele seizoen van 2026. Kaartjes zijn EGP 440 voor volwassenen, EGP 220 voor studenten (ongeveer US$ 10). Kom vóór 08.00 uur. De cruiseschipkonvooien komen midden in de ochtend aan en de terrassen hebben geen schaduw die de naam waard is.
Tempels gebouwd om de doden voor altijd te voeden
Een mummie in een tombe was slechts de helft van het systeem. De andere helft was een dodentempel met een landgoed erachter, bemand om tot in eeuwigheid offers te brengen, en drie daarvan liggen op deze route.
Medinet Habu, aan de zuidkant van de westelijke oever, is het best bewaarde in zijn soort: het 'huis van miljoenen jaren' van Ramesses III, de machine die zijn mummie voor altijd had moeten voeden. Het is groot, open, plaatselijk beschaduwd en zelden druk, waardoor het een van de weinige plekken hier is die een volle touringcar echt verwerkt zonder dat iemands dag verpest wordt. Het is ook waar de route crimineel wordt. De papyri over grafroof, die de onderzoeken en bekentenissen vastleggen, laten precies vanuit deze administratieve wereld zien hoe het priesterschap de controle over de necropolis verloor. EGP 220 voor volwassenen, EGP 110 voor studenten (ongeveer US$ 5).
Het Ramesseum, op het open terrein tussen de landbouwgrond en de heuvels van Qurna, is rustig, ruim en wordt door de meeste touringcars overgeslagen, en dat is juist de reden om te gaan. De Frans-Egyptische missie die hier werkt, heeft het Huis van het Leven van de tempel gepubliceerd, het scriptorium waar de funeraire teksten die in de tombes zijn geschilderd werkelijk werden geschreven en gekopieerd, samen met graven uit de Derde Tussenperiode en werkplaatsen binnen het tempelterrein. Met andere woorden: hier komen de woorden op de grafwanden vandaan, en hier werden eeuwen later nog steeds mensen in de machinerie begraven. EGP 180 tot 220 voor volwassenen (US$ 4 tot 5).
De Dodentempel van Seti I bij Qurna, dicht bij de weg vanaf de veerpont, is het goedkoopste serieuze hoogtepunt op deze route met EGP 120 voor volwassenen, EGP 60 voor studenten (ongeveer US$ 2,50). Hij draagt het fijnste reliëfbeeldhouwwerk van de westelijke oever, gehouwen door dezelfde werkplaatsen die de tombe van Seti in de koninklijke vallei uithieuwen, wat hem de natuurlijke tegenhanger van die tombe maakt en de best denkbare voorbereiding erop. Binnenkamers laten alleen kleine groepen toe; de site is rustig genoeg dat een touringcar parkeert en zonder wrijving uitwaaiert. Een actieve restauratie door de Supreme Council loopt hier door tot in het winterseizoen van 2026, dus delen zijn afgezet en in de steigers gezet.
Naar de koninklijke valleien
De Vallei der Koningen is het eindpunt van het proces en de enige plek waar je boven een farao kunt staan die nog in zijn eigen grafkamer ligt. Hij is nu op massa gebouwd, met een bezoekerscentrum, een shuttle en brede geleidelijke paden, en gidsen mogen binnen de tombes geen uitleg geven, dus de briefing gebeurt bij de ingang en je loopt zelf naar binnen. Het basiskaartje is EGP 750 voor drie tombes naar keuze. Supplementen zijn apart en stevig: KV62 Toetanchamon kost EGP 700 extra, KV9 Ramesses V/VI kost EGP 220 extra, en KV17 Seti I kost EGP 2.000 extra.
Betaal het supplement voor Seti I. Het is de fraaist beschilderde tombe van Egypte, de langste, en met ongeveer US$ 41 is het het enige supplement hier dat op zijn eigen voorwaarden onbetwistbaar zijn prijs waard is. Zijn tempelreliëf die ochtend hebben gezien voor EGP 120 laat de vergelijking goed landen.
Over de bergkam, in de Westelijke Vallei, is de Tombe van Amenhotep III (WV22) op 4 oktober 2025 heropend na een twintig jaar durende, Japans geleide restauratie, en bijna niemand is er ooit binnen geweest. Toegang is met speciale vergunning voor groepen tot vijfentwintig personen, vooraf geregeld via een erkende operator in Luxor, met een vergoeding die naar verluidt ongeveer EGP 45.000 voor de groep bedraagt, ongeveer € 33 of US$ 38 per persoon als je de groep vol maakt. Bevestig het bedrag bij het boeken; prijzen op een pas heropende site bewegen in de eerste seizoenen. Dit is ook het slotargument van de route. De mummie van de koning zelf ligt er niet, omdat de priesters hem naar de schuilplaats KV35 verplaatsten. Je staat in een leeg meesterwerk om precies de reden waarom dit hele verhaal bestaat.
De Vallei der Koninginnen, terug aan de zuidkant bij Deir el-Medina, is klein, gemakkelijk te belopen en comfortabel met groepen, voor EGP 220 per volwassene voor drie graven. Ga voor QV55 en Khaemwaset's QV44, prinsengraven waarin een vader zijn kind fysiek door de poorten van het hiernamaals leidt, een ontroerender versie van hetzelfde ritueel dat je in de kapel van Rekhmire zag geschilderd. Wees streng over één punt voordat je iets koopt: Nefertari's QV66 is sinds maart 2024 gesloten vanwege vochtschade, zonder aangekondigde heropeningsdatum. Elke operator die het verkoopt, verkoopt iets wat hij niet kan leveren.
Sluit de cirkel bij Karnak
Eindig terug op de oostoever bij het Karnak-tempelcomplex, ten noorden van het stadscentrum, want dit was het hoofdkantoor. De hogepriesters van Amon die de koninklijke herbegrafenissen opdroegen, bestuurden het land van binnen deze muren, en het Heilige Meer is waar priesters zich reinigden voordat ze de doden aanraakten. Als je daar aan het einde van het traject staat in plaats van aan het begin, zien de herbegrafenissen er niet langer uit als vandalisme maar als administratie.
Karnak is gebouwd op volume en trekt dagelijks de grootste groepen van Egypte; ga bij opening of in de late namiddag. EGP 600 per volwassene, EGP 300 per student (ongeveer US$12,50), met het Openluchtmuseum op een klein extra ticket, ongeveer EGP 100.
Plannen, betalen en je verplaatsen
Drie dagen is het eerlijke minimum: één dag op de oostoever voor de twee musea en Karnak, en twee dagen op de westoever, verdeeld over de graven van de arbeiders en edelen aan de ene kant en de koninklijke valleien aan de andere. De westoever in één dag persen is mogelijk, maar dan loop je 's middags bij 40°C door graftombes, en zo slaan mensen het Ramesseum over.
Steek de rivier over met de openbare veerpont voor een paar pond, en neem dan een taxi op de westoever. Spreek de prijs en de volledige lijst met stops af voordat je instapt, inclusief het kantoor van de Antiquities Inspectorate, dat niet op ieders standaardroute ligt. Koop daar de tickets voor Deir el-Medina, de edelen en Dra Abu el-Naga in één transactie aan het begin van de dag.
Wat geld betreft: vanaf 2026 is bijna elke site in Egypte alleen pinnen, dus neem een werkende debit- of creditcard mee en controleer of die buitenlandse transacties niet blokkeert. Reken ruwweg op EGP 3.000 tot 3.500 per persoon voor het standaardtraject over drie dagen, inclusief de Seti I-toeslag, ruim onder EGP 2.000 zonder die toeslag, en voeg de WV22-vergunning alleen toe als je een groep kunt vullen of je erbij kunt aansluiten. Begin elke dag bij zonsopgang, neem het midden van de middag vrij en zet het Mummificatiemuseum in een avondslot.
Voor waar je het beste kunt verblijven — oostoever voor de Corniche en Karnak, westoever voor de starts om 06:30 — zie de Luxor hotelsearch, en de uitgebreidere Luxorgids voor alles aan deze kant van de rivier dat niets met de doden te maken heeft.
