Tegen zeven uur 's avonds staat het busparkeerterrein aan de noordkant van de stad vol, met draaiende motoren, en is de tempel achter de poort veranderd van zandsteen in een vlak theatrale oranje kleur. Drie kilometer zuidelijker wordt de andere grote tempel van Luxor op vrijwel dezelfde manier verlicht, voor niemand in het bijzonder, zonder kaartje, zonder script en zonder dat iemand bij de deur hoofden telt. Welke van de twee jouw avond krijgt, is de enige beslissing die je zelf moet nemen, want de balie van je hotel neemt hem maar al te graag voor je.
Luxor heeft precies één klank-en-lichtshow
De Karnak Temple Sound & Light Show (Karnak, aan de noordkant van de oostoever) is de enige productie in de stad, wat de term "klank-en-lichtroute" ook suggereert. Alles wat je verder na donker kunt doen, is een alternatief ervoor, dus de vraag is of je überhaupt een show moet boeken, niet welke.
Wat Karnak heeft en bijna geen enkele andere productie van dit soort, is beweging. Het gebruikelijke format elders is een tribune en een uur lang gekleurd licht op een façade. Karnak leidt zijn publiek in 75 minuten wandelend over het terrein, zodat de pylonen, de zuilen en de wisseling van schaal naarmate je dieper gaat de avond dragen, en de lichtinstallatie alleen maar hoeft bij te blijven. Nu Egyptes andere vlaggenschipproductie wegens renovatie gesloten is, is dit momenteel de hoofdshow van het land, en het wandelformat is de reden dat die titel terecht is.
Wees nuchter over de rest. Het script dateert uit de jaren zeventig en is bloemrijk op de manier die dat decennium graag had, met goden die in de ik-vorm spreken en heel veel "aanschouw". De versterkte vertelling vervormt lelijk via de luidsprekers op de zuilengalerij, dus hele passages komen als ruis aan als je op de verkeerde plek staat; blijf een paar meter van de dichtstbijzijnde luidsprekerstapel vandaan en het wordt beter. Het is ook een groepsproduct. Busreizigers en cruisepassagiers vormen het kernpubliek, wat betekent dat enkele honderden mensen in het tempo van de langzaamste bewegen, verlicht door telefoonlampjes. Wil je een rustig uur alleen met een tempel, dan is dit het niet.
De tijden maken meer uit dan dat allemaal. Het schema wisselt per taal, en de eerste Engelse voorstelling om 20:00 gaat door ongeacht het aantal bezoekers. De tweede show om 21:00 vereist minstens vijf buitenlandse bezoekers en wordt afgelast als die niet opdagen; dat is de valkuil voor zelfstandige reizigers: je komt voor een late show in een rustige week en wordt bij de poort weggestuurd. Neem de 20:00, tenzij je vooraf hebt geboekt en bevestiging hebt gekregen.
De prijs aan de poort is $20 voor volwassenen en $11 voor kinderen van 6 tot 12 jaar. Hotelpakketten met transfers kosten $35 tot $45 per persoon, wat redelijk is vanaf de westoever of met kleine kinderen erbij, maar slecht als je met z'n tweeën op de oostoever staat en voor een fractie van het verschil een taxi kunt nemen.
De schijnwerpers waarvoor niemand extra rekent
Het sterkste argument tegen betalen voor een show staat midden in de stad. De Luxortempel (Corniche, stadscentrum) is het enige grote monument van Egypte dat standaard na donker openblijft met een gewoon kaartje. Je komt wanneer je wilt, er is geen reservering en geen minimumaantal, en er begint of eindigt niets zonder jou. Entree kost ongeveer EGP 200-400 voor een volwassene en ongeveer de helft daarvan voor studenten, al bewegen de Egyptische ticketprijzen en kun je beter bij de poort navragen dan welk gedrukt bedrag dan ook vertrouwen, inclusief dit.
Het pleidooi gaat veel verder dan de prijs. Schuin invallend schijnwerperlicht onder een lage hoek haalt reliëfgraveringen eruit die 's middags vlak, uitgewassen en feitelijk onzichtbaar zijn; dezelfde oppervlakken die je 's middags slecht fotografeerde, komen om negen uur 's avonds goed tot hun recht. De tempel is ook de duidelijkste les in continuïteit in de stad: een faraonisch heiligdom met een werkende moskee hoog in de ruïne gebouwd, waarvan de deur ruim boven de opgegraven vloer hangt omdat het maaiveld veel hoger lag toen de moskee werd gesticht. Drieduizend jaar gebruik, in één oogopslag leesbaar, zonder dat iemand het je toeblaast.
De timing bepaalt hoe het voelt. Rond 19:00 tot 20:00 komen begeleide groepen in golven binnen en dan voelen de binnenplaatsen druk. Ga na 20:30 en ze lopen grotendeels leeg. Heb je één avond en wil je het monument liever dan het spektakel, dan is dit het betere gebruik ervan, en geen van de deurproblemen van de show gelden hier: niemand telt hoofden, geen sessie wordt geannuleerd, geen bus bepaalt het tempo.
Wandel tussen de rammen tussen de twee tempels
De Sfinxenlaan (Rams Road) (die tussen de twee tempels loopt, oostoever) is het goedkoopste spektakel van Luxor en, op een heldere avond, de beste manier om te begrijpen hoe de twee sites ooit met elkaar verbonden waren: als de twee uiteinden van één processieroute, niet als ticketed attracties aan weerszijden van een moderne stad. Het is gratis om te wandelen en inbegrepen bij een kaartje voor een van beide tempels.
De praktische kanten verrassen mensen. Reken 45 tot 60 minuten per richting in een echt wandeltempo; het is langer dan het op een kaart lijkt. De bestrating is ongelijk, dus draag goede schoenen en geen sandalen. De verlichting is vlekkerig over het middelste derde deel, wat prima is in gezelschap en minder aantrekkelijk alleen laat op de avond. Er zijn beheerders aan de kant van de Luxortempel en Karnak, maar niet veel daartussenin. De verstandige versie is om in één richting te wandelen in het laatste daglicht en met een taxi terug te gaan.
Twee musea die openblijven als al het andere sluit
Luxors twee avondmusea lossen een specifiek probleem op: het dode uur tussen vijf uur, wanneer de westoever gesloten is, en het diner.
Het Luxor Museum (Corniche, tussen de twee tempels) is de betere van de twee en heeft, vreemd genoeg, de meest theatrale verlichting van de stad. Het tentoonstellingsontwerp is bewust donker, met belichte objecten en een verder zwarte zaal, wat een kleine en genadeloos geredigeerde collectie goed doet uitkomen. Het toont een bescheiden aantal dingen goed in plaats van een enorm aantal slecht. Open van 17:00 tot 21:00, met de ticketbalie die om 20:30 sluit, ongeveer EGP 200-300 voor een volwassene. Negentig minuten doen het recht. Het ontvangt groepen met gemak, al zijn de zalen compact genoeg dat grote gezelschappen bij de deur worden opgesplitst, wat iedereen goed uitkomt.
Het Mummificatiemuseum (Corniche, aan de rivierkant) is kleiner en kost ruim minder dan een uur. Het gaat weer open van 17:00 tot 21:00 met het laatste kaartje om 20:00, kost ongeveer EGP 100-200, en is gruwelijk, specifiek en veel beter samengesteld dan zijn omvang doet vermoeden: het gereedschap, de canopische apparatuur, de praktische mechanica van een geloofssysteem in plaats van de theologie ervan. Het is een slechte match voor een volle bus, want de toegangshelling is één rijstrook en veertig mensen zorgen meteen voor een rij. Voor een stel of een gezin is het de natuurlijke opvulling tussen een vroeg diner aan de Corniche en een late wandeling naar de Luxortempel.
De volgorde is krap. Beide musea sluiten hun balies voordat of rond het moment dat de show van Karnak begint, dus ze horen vóór 20:00 en niet erna. Of ze vervangen de show volledig, wat voor veel reizigers de betere ruil is.
Waar je eet voor de show en erna
Al-Sahaby Lane Restaurant (bij Sharia al-Souk, stadscentrum) is de tafel voor de show om te reserveren als het uitzicht belangrijk is. Een familie-restaurant in dezelfde straat sinds de jaren dertig, het serveert tot ongeveer 23:30 vanaf een bescheiden dakterras waar de verlichte tempel echt het uitzicht is en niet een gerucht dat je tussen gebouwen doorgluurt. Hoofdgerechten kosten ongeveer EGP 200-450 en er wordt bier geschonken, wat het veld in deze stad aanzienlijk inperkt. Kleine gezelschappen kunnen zo binnenlopen; bel vooraf voor alles boven de acht, want het dak is niet groot. Bestel vroeg, want de keuken vertraagt tot een slakkengang zodra een cruisegroep binnenkomt.
Luxor Museum (Corniche, tussen de twee tempels) is de betere van de twee en heeft, vreemd genoeg, de meest theatrale verlichting van de stad. Het tentoonstellingsontwerp is bewust donker, met objecten uitgelicht en de zaal in het zwart, wat een kleine en meedogenloos geredigeerde collectie flatteert. Het toont een bescheiden aantal dingen goed in plaats van een enorm aantal slecht. Open 17:00 tot 21:00, met de ticketbalie die om 20:30 sluit, ongeveer EGP 200-300 voor een volwassene. Negentig minuten doen het recht. Het neemt groepen prima aan, al zijn de zalen compact genoeg dat grote gezelschappen bij de deur worden gesplitst, wat iedereen goed uitkomt.
Het Mummificatiemuseum (Corniche, aan de rivierkant) is kleiner en kost ruim minder dan een uur. Het gaat weer open van 17:00 tot 21:00 met het laatste kaartje om 20:00, kost ongeveer EGP 100-200, en is grimmig, specifiek en veel beter samengesteld dan zijn omvang doet vermoeden: de werktuigen, de canopische apparatuur, de praktische mechanica van een geloofssysteem in plaats van de theologie ervan. Het is slecht geschikt voor een volle bus, want de toegangshelling is één rijstrook en veertig mensen zorgen direct voor een rij. Voor een stel of een gezin is het de natuurlijke opvulling tussen een vroege maaltijd aan de Corniche en een late wandeling naar de Luxortempel.
De volgorde is strak. Beide musea sluiten hun balies voordat of rond het moment dat de show van Karnak begint, dus ze horen vóór 20:00 en niet erna. Of ze vervangen de show helemaal, wat voor veel reizigers de betere ruil is.
Waar je eet voor de show en erna
Al-Sahaby Lane Restaurant (vlak bij Sharia al-Souk, stadscentrum) is de tafel vóór de show om te reserveren als het uitzicht belangrijk is. Een familierestaurant op dezelfde steeg sinds de jaren dertig, met service tot ongeveer 23:30 vanaf een bescheiden dak waar de verlichte tempel echt het uitzicht is en niet een gerucht dat je tussen gebouwen door ziet. Hoofdgerechten kosten ongeveer EGP 200-450 en er wordt bier geschonken, wat het veld in deze stad aanzienlijk verkleint. Kleine gezelschappen kunnen binnenlopen; bel vooraf bij meer dan acht, want het dak is niet groot. Bestel vroeg, want de keuken vertraagt tot een slakkengang zodra een cruisepubliek binnenkomt.
Sofra Restaurant & Café (oostoever, een korte taxirit vanaf de tempels) is de ruil de andere kant op: beter eten, geen tempeluitzicht. Het is de betrouwbaarste keuken van Luxor voor echte Egyptische huisgemaakte gerechten in plaats van benaderingen van het hotelbuffet, en gemiddeld 4,6 uit zo'n 2.800 beoordelingen ondersteunt die bewering. Twee verdiepingen en een dakterras betekenen dat het groepen gemakkelijk aankan. Mezze en hoofdgerechten kosten ongeveer EGP 150-400 en er wordt geen alcohol geschonken. Reserveer vooraf voor grotere gezelschappen. Het ligt ongeveer tien minuten met de taxi van de poort van de Karnak-show, wat het een werkbare diner-na-de-show maakt als je graag laat eet.
Vervoer. Taxi's op de oostoever zijn goedkoop en talrijk; spreek de prijs in Egyptische ponden af voordat je instapt en houd kleingeld bij de hand, want wisselgeld is een terugkerende onderhandeling. Een caleche is een prettige manier om de Corniche te doen en een slechte manier om ergens op tijd aan te komen. Elke optie in dit stuk ligt op de oostoever, wat het praktische argument is om daar te slapen; de zoekingang voor hotels in Luxor laat zien wat op loopafstand van de tempels ligt in plaats van langs de luchthavenweg. Gasten op de westoever moeten rekening houden met de overtocht en een tragere, duurdere terugreis na 22:00 uur.
Contant geld. Neem Egyptische ponden mee in kleine biljetten voor museumkaartjes, taxi's en de souk. De show is geprijsd in Amerikaanse dollars, dus neem gave, onbeschadigde biljetten mee als je zo wilt betalen, en reken niet op een kaartlezer bij de ingang.
Timing. Alles na donker hier valt binnen een smalle periode: musea 17:00-21:00 uur met de balies die eerder sluiten, de show om 20:00 uur, restaurants tot ongeveer 23:30 uur, de souk tot ongeveer 23:00 uur. De Luxortempel is het enige dat echt flexibel is.
Budget. Een avond zonder show (één museum, de tempel, diner en een wandeling) komt neer op ongeveer EGP 700-1.200 per persoon plus taxi's. De show erbij bij de ingang kost ongeveer $20 extra; een hotelvervoerpakket erbij maakt het $35-45. Voor het dagdeel van de reis, de graven op de westoever en de tempels bij daglicht, begin je met de Luxor-gids.
